Przestępstwa narkotykowe – posiadanie, handel, udzielanie, obrót i przemyt

Sprawy narkotykowe należą do jednych z najczęściej prowadzonych postępowań karnych. Mogą dotyczyć zarówno posiadania niewielkiej ilości marihuany, amfetaminy czy innych substancji na własny użytek, jak i znacznie poważniejszych zarzutów: sprzedaży narkotyków, udzielania ich innym osobom, uczestniczenia w obrocie, przemytu, produkcji, uprawy albo działania w ramach zorganizowanej grupy przestępczej.

W praktyce różnica pomiędzy pozornie podobnymi zarzutami może być ogromna. Inaczej oceniane jest posiadanie niewielkiej ilości środka odurzającego, inaczej odpłatne udzielenie narkotyku innej osobie, a jeszcze inaczej uczestniczenie w obrocie znaczną ilością substancji. Od prawidłowej kwalifikacji prawnej zależy nie tylko wysokość grożącej kary, ale również możliwość zastosowania łagodniejszych rozwiązań procesowych, takich jak umorzenie postępowania, warunkowe umorzenie, nadzwyczajne złagodzenie kary czy wniosek o dobrowolne poddanie się karze.

Spis treści:

1. Jak najczęściej zaczynają się sprawy narkotykowe?
2. Posiadanie narkotyków – art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii
3. Nieznaczna ilość narkotyków na własny użytek – możliwość umorzenia
4. Udzielanie narkotyków – art. 58 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii
5. Sprzedaż narkotyków, odpłatne udzielanie – art. 59 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii
6. Uczestniczenie w obrocie i wprowadzanie narkotyków do obrotu – art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii
7. Przemyt narkotyków – art. 55 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii
8. Produkcja, wytwarzanie i uprawa narkotyków – art. 53 i art. 63 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii
9. „Znaczna ilość” narkotyków – dlaczego to pojęcie jest tak ważne?
10. Czy warto skorzystać z pomocy adwokata w sprawie narkotykowej?
11. FAQ – najczęściej zadawane pytania dot. spraw narkotykowych

Jak najczęściej zaczynają się sprawy narkotykowe?

Postępowania narkotykowe bardzo często rozpoczynają się nagle. Dla podejrzanego i jego rodziny pierwszym sygnałem bywa zatrzymanie, przeszukanie mieszkania, kontrola drogowa, wezwanie na przesłuchanie albo realizacja czynności przez Policję lub CBŚP.

W praktyce sprawy tego rodzaju mogą mieć źródło między innymi w:

kontroli osobistej lub kontroli pojazdu, podczas której ujawniono środki odurzające, przeszukaniu mieszkania, piwnicy, garażu albo miejsca pracy, zabezpieczeniu przesyłki kurierskiej lub pocztowej, analizie telefonu, komunikatorów internetowych i historii połączeń, wyjaśnieniach innych podejrzanych, którzy wskazują kolejne osoby, materiałach z kontroli operacyjnej, obserwacji, podsłuchów albo czynności prowadzonych wobec większej grupy osób.

Częstym elementem spraw narkotykowych są również tzw. pomówienia, czyli sytuacje, w których jedna osoba obciąża inną, licząc na poprawę własnej sytuacji procesowej. Dotyczy to zwłaszcza spraw, w których współpodejrzany chce skorzystać z instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary, potocznie określanej czasem jako „sześćdziesiątka”. Tego rodzaju dowody wymagają bardzo ostrożnej oceny. Samo twierdzenie innej osoby nie powinno automatycznie przesądzać o winie, zwłaszcza jeżeli nie znajduje potwierdzenia w innych dowodach.

Posiadanie narkotyków – art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Najczęściej spotykanym zarzutem jest posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych. Zgodnie z art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii posiadanie takich substancji jest zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3, a w przypadku znacznej ilości – karą od roku do 10 lat pozbawienia wolności. W wypadku mniejszej wagi możliwa jest grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

W sprawach o posiadanie narkotyków szczególne znaczenie ma ustalenie, czy rzeczywiście doszło do posiadania w rozumieniu prawa karnego. Sam fakt przebywania w miejscu, w którym znaleziono narkotyki, nie zawsze oznacza, że dana osoba je posiadała. Inaczej wygląda sytuacja, gdy substancje znaleziono w kieszeni, plecaku czy rzeczach osobistych, a inaczej gdy były ujawnione w mieszkaniu zajmowanym przez kilka osób.

Znaczenie ma również świadomość podejrzanego. Odpowiedzialność karna wymaga ustalenia, że osoba wiedziała albo co najmniej godziła się na to, że posiada środek odurzający lub substancję psychotropową. Jeżeli narkotyki zostały znalezione w miejscu ogólnodostępnym, w lokalu użytkowanym przez kilka osób albo w przedmiocie, do którego dostęp miały różne osoby, kwestia faktycznego władztwa nad substancją może być sporna.

Nieznaczna ilość narkotyków na własny użytek – możliwość umorzenia

W sprawach o posiadanie niewielkiej ilości narkotyków bardzo ważny jest art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Przepis ten przewiduje możliwość umorzenia postępowania, także przed formalnym wszczęciem śledztwa lub dochodzenia, jeżeli przedmiotem czynu są środki odurzające lub substancje psychotropowe w ilości nieznacznej, przeznaczone na własny użytek sprawcy, a orzeczenie kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności czynu i stopień jego społecznej szkodliwości.

Nie oznacza to jednak automatycznego umorzenia każdej sprawy dotyczącej niewielkiej ilości narkotyków. Organ procesowy bada między innymi rodzaj substancji, ilość, okoliczności ujawnienia, wcześniejszą karalność, sposób przechowywania, ewentualne podzielenie na porcje oraz to, czy materiał dowodowy wskazuje na własny użytek, czy na zamiar udzielania innym osobom.

Właśnie dlatego już na początkowym etapie sprawy należy zadbać o odpowiednią argumentację. W wielu przypadkach sposób przedstawienia okoliczności sprawy może mieć realne znaczenie dla decyzji prokuratora albo sądu.

Udzielanie narkotyków – art. 58 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Udzielanie narkotyków polega na przekazaniu innej osobie środka odurzającego, substancji psychotropowej albo nowej substancji psychoaktywnej. Może chodzić o danie, poczęstowanie, przekazanie, umożliwienie użycia albo nakłanianie do użycia. W typie podstawowym art. 58 przewiduje karę pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli sprawca udziela narkotyku małoletniemu, nakłania małoletniego do użycia albo udziela narkotyków w znacznych ilościach, grozi kara od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Istotne jest to, że art. 58 dotyczy udzielania zasadniczo bez celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Może więc obejmować sytuacje towarzyskie, poczęstowanie znajomego albo przekazanie substancji bez zapłaty. Nie oznacza to jednak, że takie zachowanie jest prawnie obojętne. Nawet nieodpłatne udzielenie narkotyku może stanowić przestępstwo.

W praktyce obrony duże znaczenie ma ustalenie, czy rzeczywiście doszło do udzielenia, komu, kiedy, jakiej substancji, w jakiej ilości i czy materiał dowodowy potwierdza te okoliczności. W sprawach opartych głównie na zeznaniach lub wyjaśnieniach innych osób konieczna jest analiza wiarygodności tych relacji.

Przeczytaj także: co robić w razie zatrzymania?

Sprzedaż narkotyków, odpłatne udzielanie – art. 59 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Jeżeli udzielenie narkotyku następuje w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, zastosowanie może znaleźć art. 59 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. W praktyce dotyczy to przede wszystkim sprzedaży narkotyków, ale nie tylko. Korzyść nie musi oznaczać wyłącznie pieniędzy. Może mieć również charakter osobisty albo polegać na uzyskaniu innej formy świadczenia.

Art. 59 ust. 1 przewiduje karę pozbawienia wolności od roku do lat 10. Jeżeli odpłatne udzielenie, ułatwienie użycia albo nakłanianie dotyczy małoletniego, czyn jest zagrożony karą od 3 do 20 lat pozbawienia wolności. W wypadku mniejszej wagi możliwa jest grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

W tego typu sprawach bardzo ważne jest odróżnienie rzeczywistej sprzedaży od innych zachowań. Organy ścigania często opierają się na wiadomościach z komunikatorów, historii połączeń, przelewach, zeznaniach nabywców albo wyjaśnieniach osób zatrzymanych w innych sprawach. Każdy z tych dowodów wymaga oceny pod kątem spójności, wiarygodności i zgodności z pozostałym materiałem.

Nie każda rozmowa, nie każdy skrót myślowy i nie każda relacja świadka automatycznie dowodzi sprzedaży narkotyków. W postępowaniu karnym konieczne jest wykazanie konkretnych okoliczności: rodzaju substancji, ilości, czasu, miejsca, stron transakcji oraz celu działania.

Uczestniczenie w obrocie i wprowadzanie narkotyków do obrotu – art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Do najpoważniejszych spraw narkotykowych należą postępowania dotyczące obrotu środkami odurzającymi, substancjami psychotropowymi, słomą makową lub nowymi substancjami psychoaktywnymi. Art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii penalizuje zarówno wprowadzanie narkotyków do obrotu, jak i uczestniczenie w takim obrocie.

W typie podstawowym czyn ten zagrożony jest grzywną oraz karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli natomiast przedmiotem czynu jest znaczna ilość narkotyków, odpowiedzialność jest zdecydowanie surowsza – sprawcy grozi grzywna oraz kara pozbawienia wolności od 2 do 12 lat.

W praktyce kluczowe znaczenie ma prawidłowe odróżnienie obrotu narkotykami od udzielenia narkotyku konsumentowi. Jeżeli dana osoba przekazuje środek odurzający osobie, która nabywa go wyłącznie na własny użytek, zachowanie takie może być oceniane przez pryzmat udzielenia albo odpłatnego udzielenia narkotyku. Jeżeli jednak substancja trafia do osoby, która ma ją dalej przekazać, sprzedać, przechować, przewieźć albo rozprowadzić, pojawia się ryzyko przyjęcia kwalifikacji z art. 56 ustawy, a więc uczestniczenia w obrocie lub wprowadzania narkotyków do obrotu.

Różnica ta ma ogromne znaczenie procesowe. Kwalifikacja z art. 56 ustawy co do zasady wiąże się z poważniejszymi konsekwencjami niż zarzut jednorazowego udzielenia narkotyku. W tego typu sprawach organy ścigania analizują nie tylko ilość zabezpieczonych substancji, ale także całokształt okoliczności: sposób ich zapakowania, podział na porcje, obecność wag elektronicznych, woreczków strunowych, notatek, gotówki, treść wiadomości z komunikatorów, częstotliwość kontaktów z innymi osobami oraz ewentualne powiązania między uczestnikami procederu.

Nie oznacza to jednak, że samo ujawnienie większej ilości substancji, wagi albo woreczków automatycznie przesądza o uczestniczeniu w obrocie. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy dowodów. Konieczne jest ustalenie, czy materiał zgromadzony przez organy ścigania rzeczywiście wskazuje na zamiar dalszego przekazywania narkotyków innym osobom, czy też pozwala na odmienną ocenę – na przykład posiadanie na własny użytek, przechowywanie bez udziału w obrocie albo błędną kwalifikację prawną przyjętą na początkowym etapie postępowania.

Przemyt narkotyków – art. 55 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Odrębną i szczególnie poważną kategorię spraw narkotykowych stanowią postępowania dotyczące nielegalnego obrotu międzynarodowego i wewnątrzwspólnotowego. Art. 55 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii obejmuje między innymi przywóz, wywóz, przewóz, wewnątrzwspólnotowe nabycie oraz wewnątrzwspólnotową dostawę środków odurzających, substancji psychotropowych, nowych substancji psychoaktywnych lub słomy makowej.

W typie podstawowym czyn ten zagrożony jest grzywną oraz karą pozbawienia wolności do lat 5. Jeżeli jednak przedmiotem czynu jest znaczna ilość narkotyków albo sprawca działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, odpowiedzialność karna jest znacznie surowsza – grozi wówczas grzywna oraz kara pozbawienia wolności od 3 do 20 lat.

Sprawy tego rodzaju bardzo często dotyczą przesyłek pocztowych i kurierskich, transportu samochodowego, przewozu bagażu podczas podróży lotniczych, a także udziału osób występujących w roli kurierów. Nierzadko materiał dowodowy obejmuje nie tylko sam fakt zabezpieczenia substancji, lecz także analizę trasy przejazdu, kontaktów telefonicznych, wiadomości z komunikatorów, sposobu nadania lub odbioru przesyłki, źródła wynagrodzenia oraz powiązań między osobami zaangażowanymi w transport.

W tego typu postępowaniach szczególne znaczenie ma ustalenie świadomości i zamiaru sprawcy. Nie każda osoba przewożąca paczkę, bagaż, pojazd albo odbierająca przesyłkę musi mieć rzeczywistą wiedzę o tym, co znajduje się w środku. Z punktu widzenia obrony istotne jest więc dokładne zbadanie, czy podejrzany wiedział o obecności narkotyków, czy znał charakter przewożonej substancji, jaką rolę faktycznie pełnił oraz czy materiał dowodowy pozwala przypisać mu udział w przestępstwie, a nie jedynie przypadkowy lub nieświadomy kontakt z przesyłką.

Obrona w sprawach o przemyt narkotyków wymaga szczegółowej analizy całego przebiegu zdarzenia – od sposobu nawiązania kontaktu między osobami, przez ustalenia dotyczące przewozu, wysokość ewentualnego wynagrodzenia, trasę, zachowanie podejrzanego przed zatrzymaniem i po zatrzymaniu, aż po prawidłowość zabezpieczenia substancji oraz treść opinii biegłych. W wielu sprawach to właśnie te szczegóły decydują o kwalifikacji prawnej czynu, zakresie odpowiedzialności i możliwości skutecznego kwestionowania zarzutów.

Wieloletnie doświadczenie w sprawach karnych pozwala mi skutecznie wykorzystać przysługujące prawa procesowe by jak najlepiej chronić wolność, reputację i przyszłość klienta.

Produkcja, wytwarzanie i uprawa narkotyków – art. 53 i art. 63 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Sprawy narkotykowe mogą dotyczyć nie tylko posiadania, udzielania, sprzedaży czy obrotu narkotykami, ale również zachowań związanych z ich wytwarzaniem, przetwarzaniem, przerobem albo uprawą. W tym zakresie podstawowe znaczenie mają dwa przepisy ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii: art. 53, który dotyczy wytwarzania, przetwarzania i przerobu środków odurzających, substancji psychotropowych, słomy makowej oraz nowych substancji psychoaktywnych, a także art. 63, który penalizuje nielegalną uprawę m.in. konopi innych niż włókniste.

Zgodnie z art. 53 ustawy, wytwarzanie, przetwarzanie albo przerabianie środków odurzających lub substancji psychotropowych jest zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli jednak przedmiotem czynu jest znaczna ilość takich substancji albo czyn został popełniony w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, odpowiedzialność jest znacznie surowsza – sprawcy grozi grzywna oraz kara pozbawienia wolności od 3 do 20 lat.

Odrębnie należy oceniać sprawy dotyczące uprawy. Art. 63 ustawy przewiduje odpowiedzialność karną za uprawę maku, konopi innych niż włókniste lub krzewu koki, prowadzoną wbrew przepisom ustawy. Typ podstawowy tego przestępstwa zagrożony jest karą pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli natomiast uprawa mogła dostarczyć znacznej ilości słomy makowej, liści koki, żywicy albo ziela konopi innych niż włókniste, kara wynosi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

W praktyce są to sprawy bardzo zróżnicowane – od kilku roślin ujawnionych w mieszkaniu, przez niewielką domową uprawę, aż po profesjonalnie zorganizowane plantacje albo laboratoria wyposażone w specjalistyczny sprzęt. W przypadku uprawy konopi znaczenie ma nie tylko liczba roślin, ale również ich faza wzrostu, możliwość uzyskania z nich ziela, sposób zorganizowania uprawy, zastosowane oświetlenie, wentylacja, nawozy, zabezpieczone akcesoria oraz ewentualne dowody wskazujące na przeznaczenie substancji.

W sprawach dotyczących wytwarzania, przetwarzania lub przerobu szczególne znaczenie mają opinie biegłych, rodzaj zabezpieczonych substancji, odczynników, urządzeń i półproduktów, a także ślady wskazujące na skalę działalności. Należy przy tym pamiętać, że ustawa przewiduje również odpowiedzialność za wyrabianie, posiadanie, przechowywanie, zbywanie lub nabywanie przyrządów, jeżeli z okoliczności wynika, że służą one albo są przeznaczone do niedozwolonego wytwarzania, przetwarzania lub przerobu narkotyków – jest to art. 54 ustawy.

Nie każda sprawa, w której ujawniono rośliny, sprzęt, odczynniki albo półprodukty, automatycznie oznacza prowadzenie zorganizowanej działalności narkotykowej. Konieczne jest dokładne ustalenie, jaką rolę pełnił podejrzany, jaki był zakres jego świadomości, czy miał realny wpływ na ujawnione substancje lub urządzenia oraz czy materiał dowodowy rzeczywiście pozwala przypisać mu konkretny czyn.

To może również Cię zainteresować: nowa substancja psychoaktywna

„Znaczna ilość” narkotyków – dlaczego to pojęcie jest tak ważne?

Pojęcie „znacznej ilości” ma w sprawach narkotykowych kluczowe znaczenie, ponieważ bardzo często decyduje o tym, czy sprawca odpowiada za typ podstawowy przestępstwa, czy za jego surowszą postać. Przyjęcie znacznej ilości może radykalnie zmienić sytuację procesową podejrzanego lub oskarżonego – zarówno pod względem grożącej kary, jak i ryzyka zastosowania tymczasowego aresztowania.

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii nie zawiera jednak jednej tabeli, która wprost wskazywałaby, od ilu gramów marihuany, amfetaminy, kokainy, MDMA czy innej substancji mamy do czynienia ze znaczną ilością. Ocena ta zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Znaczenie ma przede wszystkim rodzaj substancji, jej ilość, właściwości, stężenie substancji czynnej, liczba możliwych do uzyskania porcji, a także przeznaczenie zabezpieczonych środków.

Nie zawsze sama masa zabezpieczonej substancji oddaje rzeczywistą skalę sprawy. Inaczej należy oceniać czystą substancję o wysokim stężeniu, a inaczej mieszaninę, w której faktyczna zawartość środka odurzającego lub substancji psychotropowej jest niewielka. W praktyce szczególnego znaczenia nabiera więc opinia fizykochemiczna, która powinna precyzyjnie wskazywać nie tylko rodzaj ujawnionej substancji, ale również jej ilość, skład oraz – jeżeli ma to znaczenie dla sprawy – zawartość substancji czynnej.

Błędne albo zbyt automatyczne przyjęcie „znacznej ilości” może prowadzić do nieuzasadnionego zaostrzenia odpowiedzialności karnej. Dlatego w tego rodzaju sprawach konieczna jest dokładna analiza materiału dowodowego: sposobu ważenia substancji, tego, czy ważono substancję netto czy wraz z opakowaniem, metodologii badań, pobranych próbek, protokołów zabezpieczenia, opinii biegłych oraz wniosków wyprowadzonych przez prokuratora.

Czy warto skorzystać z pomocy adwokata w sprawie narkotykowej?

W sprawach narkotykowych pomoc adwokata ma szczególne znaczenie. Bardzo często najważniejsze decyzje procesowe zapadają już na początkowym etapie postępowania — bezpośrednio po zatrzymaniu, podczas przeszukania, przy pierwszym przesłuchaniu, po zabezpieczeniu telefonu albo przed posiedzeniem w przedmiocie tymczasowego aresztowania. To właśnie wtedy podejrzany składa pierwsze wyjaśnienia, podejmowane są decyzje o zabezpieczeniu dowodów, a prokurator może rozważać skierowanie do sądu wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania.

Udział adwokata od narkotyków pozwala od początku uporządkować sytuację procesową i uniknąć działań podejmowanych pod wpływem stresu, presji albo braku wiedzy o przysługujących prawach. Adwokat może uczestniczyć w przesłuchaniu, skontrolować prawidłowość czynności procesowych, kontaktować się z organami ścigania, składać wnioski dowodowe, analizować akta, weryfikować opinie biegłych, ocenić zasadność przyjętej kwalifikacji prawnej oraz przygotować strategię obrony dostosowaną do realiów konkretnej sprawy.

W sprawach narkotykowych szczególnie istotna jest również analiza dowodów. Znaczenie mogą mieć nie tylko zabezpieczone substancje, ale także sposób ich ujawnienia, protokoły przeszukania, treść wiadomości z komunikatorów, zeznania świadków, wyjaśnienia współpodejrzanych, opinie fizykochemiczne, ślady na opakowaniach, wagi, woreczki, gotówka czy dane z telefonu. Każdy z tych elementów powinien zostać oceniony pod kątem tego, czy rzeczywiście potwierdza zarzut, czy też pozostawia pole do kwestionowania ustaleń organów ścigania.

Pomoc adwokata od narkotyków ma znaczenie także dla rodziny osoby zatrzymanej. Bliscy często nie wiedzą, gdzie przewieziono zatrzymanego, kiedy odbędzie się przesłuchanie, czy prokurator będzie wnioskował o tymczasowe aresztowanie i jakie dokumenty mogą mieć znaczenie dla sprawy. Szybki kontakt z obrońcą pozwala ustalić aktualny etap postępowania, podjąć niezbędne działania i przygotować argumentację jeszcze przed najważniejszymi decyzjami procesowymi.

Właściwie przygotowana obrona nie zawsze oznacza kwestionowanie każdego dowodu. Czasami celem jest wykazanie braku sprawstwa, czasami zmiana kwalifikacji prawnej, zakwestionowanie „znacznej ilości”, wykazanie własnego użytku, podważenie wiarygodności pomówień albo uniknięcie tymczasowego aresztowania. W każdej sprawie kluczowe jest jednak to, aby działania były podejmowane świadomie, szybko i na podstawie rzeczywistej analizy materiału dowodowego.