Nowa substancja psychoaktywna

Sprawy dotyczące nowych substancji psychoaktywnych, potocznie nazywanych „dopalaczami”, należą do bardziej skomplikowanych spraw narkotykowych. Już na początku postępowania pojawia się często podstawowe pytanie: czym dokładnie jest substancja zabezpieczona przez Policję lub prokuraturę?

Nie zawsze można to ustalić na podstawie wyglądu, opakowania, nazwy handlowej albo wiadomości zapisanych w telefonie. Dla odpowiedzialności karnej kluczowe znaczenie ma dokładny skład chemiczny substancji oraz jej status prawny w dacie zarzucanego czynu.

W praktyce trzeba więc ustalić, czy zabezpieczony materiał był nową substancją psychoaktywną, środkiem odurzającym, substancją psychotropową, środkiem zastępczym, czy też substancją, która w chwili czynu nie była objęta właściwym wykazem. To rozróżnienie ma bardzo duże znaczenie, ponieważ wpływa na treść zarzutu, wysokość grożącej kary, możliwość umorzenia postępowania oraz sposób prowadzenia obrony.

Dlatego w sprawach dotyczących nowych substancji psychoaktywnych szczególne znaczenie ma opinia biegłego. To właśnie na jej podstawie powinno zostać ustalone, jaka substancja została zabezpieczona, w jakiej ilości, czy była objęta wykazem oraz czy jej ilość mogła mieć znaczenie z punktu widzenia odpowiedzialności karnej.

Spis treści:

1. Czym jest nowa substancja psychoaktywna?
2. Nowa substancja psychoaktywna a „zwykłe” narkotyki
3. Posiadanie nowej substancji psychoaktywnej – art. 62b ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii
4. Wprowadzanie do obrotu i uczestniczenie w obrocie – art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii
5. Udzielanie nowej substancji psychoaktywnej – art. 58 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii
6. Obrona w sprawie o nowe substancje psychoaktywne
7. FAQ – najczęściej zadawane pytania odnośnie tzw. dopalaczy

Czym jest nowa substancja psychoaktywna?

Nowa substancja psychoaktywna to substancja lub grupa substancji pochodzenia naturalnego albo syntetycznego, występująca w formie czystej albo jako składnik preparatu, działająca na ośrodkowy układ nerwowy, inna niż środek odurzający i substancja psychotropowa. Chodzi o substancje, które stwarzają zagrożenia dla zdrowia lub zagrożenia społeczne porównywalne do zagrożeń związanych z klasycznymi narkotykami albo naśladują ich działanie.

W praktyce oznacza to, że sama psychoaktywność substancji nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności karnej. Konieczne jest sprawdzenie, czy dana substancja była objęta właściwym wykazem. W sprawach karnych dotyczących nowych substancji psychoaktywnych jednym z pierwszych pytań powinno być więc: czy ta konkretna substancja, w tej konkretnej dacie, była substancją kontrolowaną?

Ma to szczególne znaczenie, ponieważ wykazy substancji ulegają zmianom. Niektóre substancje są dodawane do wykazów, inne mogą zostać przeniesione do kategorii środków odurzających albo substancji psychotropowych. Dlatego w sprawie karnej nie wystarczy ustalić, że dana substancja obecnie znajduje się w wykazie. Trzeba sprawdzić jej status prawny na dzień zarzucanego czynu, a także ocenić, czy późniejsze zmiany przepisów nie mają znaczenia dla odpowiedzialności sprawcy.

Kiedy policja może zatrzymać?

W sprawach narkotykowych często pojawiają się trzy podstawowe kategorie substancji: środki odurzające, substancje psychotropowe oraz nowe substancje psychoaktywne. W języku potocznym wszystkie te substancje mogą być określane jako „narkotyki”, jednak z punktu widzenia prawa karnego nie są to pojęcia tożsame.

Środki odurzające i substancje psychotropowe to klasyczne kategorie substancji kontrolowanych. Nowe substancje psychoaktywne obejmują natomiast substancje, które często pojawiają się na rynku jako zamienniki znanych narkotyków, są modyfikowane chemicznie albo mają naśladować działanie substancji już wcześniej objętych kontrolą.

Różnica ma szczególne znaczenie przy sprawach o samo posiadanie. Posiadanie środka odurzającego lub substancji psychotropowej jest co do zasady zagrożone karą pozbawienia wolności do 3 lat. Jeżeli przedmiotem czynu jest znaczna ilość takich środków lub substancji, odpowiedzialność karna jest surowsza.

Inaczej wygląda odpowiedzialność za posiadanie nowej substancji psychoaktywnej. W typie podstawowym czyn ten jest zagrożony grzywną. Dopiero posiadanie znacznej ilości nowej substancji psychoaktywnej wiąże się z ryzykiem orzeczenia grzywny, kary ograniczenia wolności albo kary pozbawienia wolności do lat 3.

Nie oznacza to jednak, że sprawy dotyczące nowych substancji psychoaktywnych można lekceważyć. Jeżeli zarzut nie dotyczy samego posiadania, lecz sprzedaży, udzielania innej osobie, udziału w obrocie, przywozu z zagranicy albo działania wobec osoby małoletniej, odpowiedzialność karna może być bardzo poważna.

Przeczytaj także: co grozi za posiadanie narkotyków?

Posiadanie nowej substancji psychoaktywnej – art. 62b ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Podstawowym przepisem dotyczącym posiadania nowych substancji psychoaktywnych jest art. 62b ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność karną za posiadanie nowej substancji psychoaktywnej wbrew przepisom ustawy.

W typie podstawowym czyn ten jest zagrożony grzywną. Jeżeli jednak przedmiotem czynu jest znaczna ilość nowych substancji psychoaktywnych, odpowiedzialność jest surowsza – sprawcy grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do lat 3.

W praktyce samo stwierdzenie, że przy danej osobie znaleziono określony proszek, susz, tabletki albo inną substancję, nie powinno jeszcze przesądzać o odpowiedzialności karnej. Organ prowadzący postępowanie powinien wykazać, jaka dokładnie substancja została zabezpieczona i czy w dacie czynu była ona objęta właściwym wykazem.

W sprawie o posiadanie nowej substancji psychoaktywnej istotne znaczenie mają w szczególności następujące kwestie:

• jaka substancja została zabezpieczona,
• czy substancja była objęta właściwym wykazem w dacie czynu,
• jaka była masa zabezpieczonej substancji,
• czy ustalono masę netto, czy jedynie masę brutto,
• czy ilość substancji pozwalała na osiągnięcie choćby potencjalnego efektu psychoaktywnego,
• czy substancja była przeznaczona na własny użytek,
• czy okoliczności sprawy mogą wskazywać na inny cel posiadania,
• czy można mówić o znacznej ilości nowej substancji psychoaktywnej.

Przy nowych substancjach psychoaktywnych szczególne znaczenie ma opinia biegłego. Substancje te często pojawiają się na rynku stosunkowo krótko, a dostępna wiedza o ich działaniu, dawkowaniu i toksyczności może być ograniczona. Dlatego w wielu sprawach konieczne jest dokładne sprawdzenie, czy opinia rzeczywiście pozwala na pewne ustalenie rodzaju substancji, jej ilości oraz znaczenia tej ilości dla odpowiedzialności karnej.

Wprowadzanie do obrotu i uczestniczenie w obrocie – art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii dotyczy wprowadzania do obrotu oraz uczestniczenia w obrocie m.in. nowymi substancjami psychoaktywnymi. Jest to znacznie poważniejsza kwalifikacja niż samo posiadanie substancji.

Wprowadzenie do obrotu oznacza udostępnienie substancji osobie trzeciej, odpłatnie albo nieodpłatnie. Nie chodzi jednak o każdą sytuację przekazania substancji innej osobie. W sprawach z art. 56 kluczowe znaczenie ma to, czy substancja trafia do osoby, która ma uczestniczyć w dalszym obrocie, czy do konsumenta na własny użytek.

Jeżeli substancja zostaje przekazana osobie, która ma ją dalej sprzedać, przekazać albo rozprowadzić, sprawa może być kwalifikowana jako wprowadzanie do obrotu albo uczestniczenie w obrocie. Jeżeli natomiast odbiorcą jest konsument, czyli osoba przyjmująca substancję na własny użytek, w grę może wchodzić raczej udzielanie albo odpłatne udzielanie, czyli art. 58 albo art. 59 ustawy.

Uczestniczenie w obrocie jest pojęciem szerokim. Może obejmować nie tylko zakup substancji z zamiarem dalszego przekazania, ale także inne czynności mające znaczenie dla obrotu, takie jak przechowywanie, magazynowanie, porcjowanie, rozważanie substancji czy jej przewożenie. Dlatego w praktyce organy ścigania często analizują nie tylko sam fakt posiadania substancji, lecz również okoliczności jej zabezpieczenia.

Znaczenie mogą mieć w szczególności: ilość substancji, sposób jej zapakowania, podział na porcje, obecność woreczków strunowych, wagi elektronicznej, gotówki, wiadomości z komunikatorów, przelewów albo kontaktów z osobami, które miały nabywać substancję.

Za typ podstawowy z art. 56 ustawy grozi grzywna i kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. W przypadku znacznej ilości nowych substancji psychoaktywnych kara wynosi od 2 do 12 lat pozbawienia wolności, również obok grzywny.

To pokazuje, jak duże znaczenie ma prawidłowe ustalenie, komu, w jakim celu i w jakich okolicznościach substancja miała zostać przekazana. Od tego może zależeć, czy sprawa zostanie potraktowana jako samo posiadanie, udzielanie konsumentowi, odpłatne udzielanie, czy udział w obrocie zagrożony znacznie surowszą karą.

Udzielanie nowej substancji psychoaktywnej – art. 58 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Art. 58 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii dotyczy m.in. udzielania innej osobie nowej substancji psychoaktywnej, ułatwiania albo umożliwiania jej użycia oraz nakłaniania do użycia. W praktyce chodzi najczęściej o sytuacje, w których substancja trafia do konsumenta, czyli osoby, która ma ją przyjąć na własny użytek.

Udzielenie substancji może polegać na jej wręczeniu, przekazaniu, poczęstowaniu albo udostępnieniu innej osobie. Nie musi więc chodzić o sprzedaż. Jeżeli sprawca przekazuje substancję nieodpłatnie, np. z powodów towarzyskich albo jako przysługę, sprawa może być kwalifikowana właśnie z art. 58 ustawy.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy przekazanie substancji następuje w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Wtedy w grę może wchodzić surowsza odpowiedzialność z art. 59 ustawy, dotycząca m.in. odpłatnego udzielania substancji, ułatwiania jej użycia albo nakłaniania do użycia w celu osiągnięcia korzyści.

Typ podstawowy z art. 58 ustawy jest zagrożony karą pozbawienia wolności do lat 3. Surowsza odpowiedzialność grozi wtedy, gdy sprawca udziela substancji małoletniemu, nakłania małoletniego do jej użycia albo udziela nowej substancji psychoaktywnej w znacznych ilościach innej osobie. W takich przypadkach kara wynosi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

W sprawach tego rodzaju szczególne znaczenie ma ustalenie, komu substancja została przekazana, w jakim celu oraz czy przekazanie miało charakter odpłatny. Od tych okoliczności może zależeć, czy sprawa zostanie potraktowana jako nieodpłatne udzielenie, odpłatne udzielenie, czy udział w dalszym obrocie substancjami.

Wieloletnie doświadczenie w sprawach karnych pozwala mi skutecznie wykorzystać przysługujące prawa procesowe by jak najlepiej chronić wolność, reputację i przyszłość klienta.

Obrona w sprawie o nowe substancje psychoaktywne – na czym skupiam się w praktyce?

Sprawy dotyczące nowych substancji psychoaktywnych wymagają indywidualnej analizy. Nie da się ich ocenić wyłącznie na podstawie informacji, że „zabezpieczono dopalacze” albo że dana osoba miała przy sobie określoną substancję. W praktyce o kierunku obrony decydują szczegóły: skład chemiczny substancji, jej status prawny w dacie czynu, ilość, sposób zabezpieczenia, treść opinii biegłego oraz pozostałe dowody zgromadzone w aktach.

Prowadząc obronę w tego rodzaju sprawach, w pierwszej kolejności analizuję, czy organ procesowy prawidłowo ustalił, z jaką substancją mamy do czynienia. Sprawdzam, czy substancja była objęta właściwym wykazem, czy opinia biegłego jest kompletna i jednoznaczna, czy prawidłowo określono masę oraz czy ustalenia dotyczące ilości rzeczywiście uzasadniają przyjętą kwalifikację prawną.

Istotne jest również odróżnienie samego posiadania od udzielania, odpłatnego udzielania, wprowadzania do obrotu albo uczestniczenia w obrocie. Sam fakt ujawnienia substancji nie zawsze oznacza, że sprawca zamierzał ją sprzedać lub przekazać innym osobom. Jeżeli prokuratura przyjmuje taki wniosek, powinien on wynikać z konkretnych dowodów, a nie jedynie z przypuszczeń.

W ramach obrony zwracam także uwagę na możliwość zastosowania łagodniejszych rozwiązań procesowych, w tym umorzenia postępowania w przypadku nieznacznej ilości nowej substancji psychoaktywnej przeznaczonej na własny użytek. W niektórych sprawach kluczowe znaczenie może mieć również wykazanie, że zarzut został sformułowany zbyt szeroko albo że przyjęta kwalifikacja prawna nie odpowiada rzeczywistym okolicznościom sprawy.

Posiadam doświadczenie w prowadzeniu spraw karnych, w tym spraw dotyczących przestępstw narkotykowych. Wiem, jak istotne znaczenie mają pierwsze czynności po zatrzymaniu, treść złożonych wyjaśnień, sposób zabezpieczenia telefonu, analiza korespondencji oraz prawidłowe zakwestionowanie opinii biegłego. Dlatego w sprawach dotyczących nowych substancji psychoaktywnych szczególną wagę przykładam do dokładnej analizy akt i przygotowania strategii obrony już od początku postępowania.

Jeżeli przedstawiono Ci zarzut związany z nową substancją psychoaktywną, zatrzymano Cię po przeszukaniu albo zabezpieczono substancję do badań, warto skonsultować sprawę przed złożeniem wyjaśnień. W sprawach narkotykowych pierwsze decyzje procesowe często mają wpływ na cały dalszy przebieg postępowania.

FAQ – najczęściej zadawane pytania dotyczące tzw. dopalaczy